टाटा पॉवरने विणला सशक्तीकरणाचा ‘अनोखा धागा’: मुंबईमध्ये महिला समूहांसोबत साजरा केला आंतरराष्ट्रीय महिला दिन
धैर्य असेल तर मार्ग नक्की सापडतो” “थेंबे थेंबे तळे साचे”
“
मुंबई, ७ मार्च २०२६:
जागतिक महिला दिनानिमित्त, टाटा पॉवर अशा महिलांच्या प्रेरणादायी प्रवासाचा उत्सव साजरा करत आहे, ज्यांच्या आयुष्यात ‘अनोखा धागा’ उपक्रमामुळे सकारात्मक बदल झाला आहे. वंचित समाजातील महिलांना सक्षम करण्याच्या उद्देशाने सुरू झालेला हा उपक्रम, महाराष्ट्रातील मावळ येथील एका छोट्या शिवणकाम केंद्रापासून सुरू झाला होता. आज या उपक्रमाने महिला गटांच्या एका अशा शक्तिशाली आणि चैतन्यमय नेटवर्कचे रूप घेतले आहे, जे केवळ आत्मनिर्भरता आणि शाश्वत उत्पन्नच सुनिश्चित करत नाही, तर समाजात एक मजबूत महिला नेतृत्व देखील घडवत आहे.
मुंबईत, ‘अनोखा धागा’ अशा महिलांना एका नेटवर्कमध्ये जोडतो ज्या घराची जबाबदारी सांभाळून आपल्या कष्टाने आणि कौशल्याने वस्तू बनवतात. या उपक्रमात त्यांना काम शिकवले जाते आणि वस्तू बनवण्यासाठी लागणारा कच्चा मालही पुरवला जातो. यामुळे महिलांना आपल्या घरूनच सहजपणे काम करता येते आणि त्यांना शिकण्यासोबतच कमाईचे एक भक्कम साधनही मिळते, जे त्यांच्या आर्थिक विकासाचा आधार बनते.
या उपक्रमात केवळ शिवणकामच नाही, तर भरतकाम, हस्तकला, चॉकलेट आणि कुकीजसारखे खाद्यपदार्थ, घराच्या सजावटीच्या वस्तू आणि इतर हाताने बनवलेल्या वस्तूंचाही समावेश करण्यात आला आहे. महिलांना डिझाइन आणि सॅम्पलिंगपासून ते उत्पादन, पॅकेजिंग, किंमत ठरवणे आणि बाजारपेठेशी जोडण्यापर्यंतचे पूर्ण प्रशिक्षण दिले जाते, जेणेकरून त्या आत्मविश्वासाने रोजगाराच्या संधींमध्ये सहभागी होऊ शकतील. त्याचबरोबर, हा उपक्रम शिक्षण, आरोग्य आणि छोटे उद्योग सुरू करण्यासाठी आर्थिक मदतही पुरवतो, ज्यामुळे महिला कायम आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी राहू शकतील.
औद्योगिक क्षेत्रातील अनुभव आणि बाजारपेठेशी असलेल्या भक्कम जोडणीमुळे या उपक्रमाला मोठी ताकद मिळाली आहे. टाटा समूहातील कंपन्या (जसे की ट्रेंट, ताजसॅट्स, टाटा सन्स) तसेच ॲमेझॉन, एचडीएफसी आणि आयसीआयसीआय लोम्बार्ड यांसारख्या संस्थांच्या सहकार्याने ‘अनोखा धागा’च्या महिला मोठ्या कॉर्पोरेट ऑर्डर्स आणि भेटवस्तू तयार करत आहेत. या महिलांनी टाटा मुंबई मॅरेथॉन सारख्या मोठ्या स्पर्धांमध्येही सहभाग घेतला आहे, जिथे त्यांनी धावपटूंसाठी टाकाऊ प्लास्टिकचा पुनर्वापर (Recycle) करून बॅग्स तयार केल्या. याशिवाय, ‘वेस्टसाईड वेलनेस रन’ साठी त्यांनी खास हाताने बनवलेले ‘टियारा’ आणि इतर वस्तू तयार केल्या, ज्या महिला सक्षमीकरणाचा संदेश देतात.
या संधी यशस्वी करण्यासाठी, महिलांना सतत नवीन गोष्टी शिकवणे आणि त्यांचे कौशल्य वाढवणे हा या उपक्रमाचा मुख्य भाग आहे. मास्टरक्लास आणि ऑनलाइन लर्निंग सिस्टीमच्या माध्यमातून महिला घरबसल्या डिझाईन आणि नवीन उत्पादने बनवण्याचे बारकावे शिकत आहेत. भविष्यातील तंत्रज्ञानाशी जोडले जाण्यासाठी, ‘अनोखा धागा’च्या महिलांनी दिल्लीतील ‘टाटा एआय सखी’ कार्यक्रमातही सहभाग घेतला. तिथे त्यांनी ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) आणि डिजिटल टूल्सचा वापर करून नवीन डिझाईन्स आणि दर्जेदार उत्पादने कशी तयार करायची, याचे प्रशिक्षण घेतले.
या उपक्रमाविषयी माहिती देताना टाटा पॉवरच्या प्रवक्त्याने सांगितले की: “टाटा पॉवरमध्ये आमचा असा विश्वास आहे की सक्षमीकरण केवळ उपजीविका निर्माण करण्यापुरते मर्यादित नाही. ‘अनोखा धागा’च्या माध्यमातून आम्ही अशी एक ‘इकोसिस्टम’ तयार करत आहोत जिथे महिला आत्मविश्वास मिळवतात, त्यांचे कौशल्य विकसित करतात आणि सामूहिक प्रगतीच्या माध्यमातून एकमेकींना साथ देतात. त्यांचा हा प्रवास हेच सिद्ध करतो की कशा प्रकारे योग्य संधी, भागीदारी आणि सतत शिकण्याची जिद्द एक कायमस्वरूपी सामाजिक आणि आर्थिक बदल घडवून आणू शकते.”
या परिवर्तनाचे सुस्पष्ट प्रतिबिंब या महिलांच्या संघर्षापासून यशापर्यंतच्या प्रवासात दिसून येते.
शबनम शेख एका पक्क्या कामाच्या शोधात ‘अनोखा धागा’शी जोडल्या गेल्या आणि हळूहळू त्यांनी भरतकाम, शिवणकाम आणि पेंटिंगमध्ये नैपुण्य मिळवले. आज त्या केवळ एक कुशल कारागीरच नाहीत, तर एक ‘ट्रेनर’ म्हणूनही त्यांनी आपली ओळख निर्माण केली आहे. इतर महिलांना आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी त्या नागपूर आणि गुजरातसारख्या ठिकाणी जाऊन त्यांना कौशल्य शिकवत आहेत.
अंजली बाई चेंबूर केंद्राशी सुरुवातीच्या काळापासून जोडल्या गेल्या आहेत. त्यांनी आपल्या प्रवासाची सुरुवात कोरोना काळात केली, जेव्हा महिलांनी एकत्र येऊन मास्क बनवले आणि आपल्या कुटुंबाला आधार दिला. आज त्या गुजरातच्या भिवपुरी आणि धरमपूरसारख्या भागात जाऊन महिलांना बॅग आणि कपडे बनवण्याचे प्रशिक्षण देत आहेत. आपल्या या कष्टांतून आणि कमाईतून त्या आपल्या मुलीच्या शिक्षणाचा खर्चही उचलत आहेत.
२०१६ मध्ये महाराष्ट्रातील मावळ येथे केवळ दहा महिलांसह सुरू झालेला ‘अनोखा धागा’ उपक्रम आज देशभर विस्तारला आहे. सध्या ९ राज्यांमधील २५ केंद्रांच्या माध्यमातून ३०,००० हून अधिक महिलांचे एक मोठे नेटवर्क तयार झाले आहे. हा उपक्रम केवळ महिलांना एकमेकींशी जोडत नाही, तर त्यांच्या लघुउद्योगांना आणि गटांना प्रगतीसाठी मोलाची मदतही करत आहे.
आज ‘अनोखा धागा’ हे सामूहिक शक्तीचे एक उत्तम उदाहरण बनले आहे, जिथे महिला आत्मनिर्भर होण्याच्या प्रवासात एकमेकींना आधार देतात आणि एकत्र येऊन आर्थिक व सामाजिक प्रगतीकडे वाटचाल करत आहेत.
